top of page

Dijital Dönüşümün Işığında Akademik Araştırmalara Yeni Bir Soluk: Hiperkitap, Wikilala, Kelime.com ve E-Osmanlıca Üzerine Kapsamlı Bir Rehber

Güncelleme tarihi: 11 Oca

Dijital teknolojilerin sürekli gelişen doğası, akademik araştırma metodolojilerini kökten dönüştürmekte önemli bir role sahiptir. Geleneksel kütüphane tabanlı yaklaşımların ötesine geçerek, çevrimiçi veritabanları ve dijital analiz araçlarına yönelik bu evrim, bilimsel sorgulama süreçlerini genişletmekte ve derinleştirmektedir. Bu bağlamda, Hiperkitap, Wikilala, Kelime.com ve E Osmanlıca gibi dijital platformların sağladığı imkanlar, bu değişimin dikkat çekici örneklerini oluşturmaktadır.


Bu blog yazısında, söz konusu teknolojik yükselişin, araştırmacıların bilgiye erişim yöntemlerinde nasıl radikal bir dönüşüm yarattığını ve akademik çalışmalarda verimlilik, erişilebilirlik ve çeşitliliğin nasıl arttırıldığını irdelemekteyiz. Özellikle, Sakarya Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi’nde gerçekleşen ve Sadi Özgür’ün konuşmacılığını yaptığı, Hiperkitap, Wikilala, Kelime.com ve E-Osmanlıca veri tabanlarına yönelik eğitimin detaylarına odaklanmaktayız. 1 Kasım 2023 tarihinde Sakarya Üniversitesi Kütüphanesi tarafından düzenlenen bu eğitim, sosyal bilimler alanında çalışmalar yürütmek isteyen adaylara yönelik araştırma metodolojileri ve entelektüel katkılar sunmuştur. OSAR Blog olarak, bu eğitim etkinliğini Sadi Özgür’ün anlatımı doğrultusunda detaylı bir rapor formatında siz değerli okuyucularımıza sunmaktan gurur duyuyoruz.


E -kitap platformu: Hiperkitap


2009 yılında faaliyete başlayan Hiperkitap veri tabanı araştırmacılara gerekli bilgiye ulaşılmasını sağlayacak bir dijital kütüphane sunmakta! Bünyesindeki çeşitli kategorideki kitap ve belgeleri ile Türkiye’nin öncü dijital kütüphanesi haline gelen Hiperkitap, şu anda 29 farklı kategori, 400’den fazla yayınevi ve 30.000’e yakın e-kitaba sahip bir platformdur. Araştırma sürecinde ihtiyaç duyulan kaynakları belirli başlıklar, belge tarihi, konu içeriği, alt başlıklar gibi seçeneklerle aramayı filtreleyerek daha hızlı şekilde erişimi sağlar. Kitap veri tabanı olan bu sistemi adım adım açıklayalım.



1. Adım: 

Hiperkitap veri tabanının arama motorunda “Filistin” kelimesini tarayalım. Türkiye’de yayınlanmış Filistin ile alakalı kitaplar ya da Filistin kelimesinin geçtiği konu başlığına sahip belgeleri Hiperkitap sizlere saniyeler içerisinde listelemekte!



2. Adım:


Üçüncü görselde belirtilen “Gelişmiş Arama” kısmı, araştırılan belgenin özelliklerini filtreleyerek istenen veriye daha kolay yoldan ulaşılmasını sağlar. Belirli ya da istenen tarihlerde çıkmış olan belgeler, başlıklar ve içerik olarak açıklamaları ve tarihleriyle listelenir. Bununla beraber temel başlıkların yanı sıra alt başlıklara da rahatlıkla erişim sağlayabilirsiniz!



3. Adım:

“Tam metin” ya da “İçerikler” tablosuna tıklayarak seçilen belgenin içerisindeki bölümler görüntülenir.  “İlgili Sayfalar” kısmıyla da sadece “Filistin” kelimelerinin geçtiği ilgili sayfalara kolay ve hızlı şekilde ulaşılabilir.



4. Adım:

Belgeleri “Oku” seçeneğine tıkladığınızda Hiperkitap, sizi bir arayüze aktarır. Bu şekilde “görüntüleyici” üzerinden istenen kitap ya da belgeye tam metin formatında ulaşmak mümkün! Paneldeki göstergeleri seçerek kendinize ait kitaplıklar oluşturabilir, belgeleri kendi çalışma şartlarınıza uygun olarak düzenleyebilir ve kolayca kaydettiğiniz verilere yeniden erişim sağlayabilirsiniz!


5. adım:

“Sayfaları Kaydet” kısmına tıklayarak aradığınız bölümleri ve ihtiyacınız olan sayfaları yazdırabilir, istediğiniz formatta çalışmalarınızda alıntılayabilirsiniz! Aynı zamanda belirtilen göstergelerden “Sesli Okuma” seçilerek belge sesli olarak dinlenebilir!



6. adım:

Belge, dışa aktar seçeneği ile bilgisayar ya da tabletinize tam metin olarak indirilir. Arkadaşlarınız ile belgeyi kolaylıkla paylaşabilirsiniz.



Türkçe, Osmanlıca, Arapça ve Farsça dokümanlara tek kaynaktan erişin: Wikilala


Wikilala, akademik araştırmaların ve tarihî incelemelerin yönünü değiştiren, Osmanlı İmparatorluğu ve Erken Cumhuriyet Dönemi metinlerine dijital erişim sağlayan bir platformdur. Bu dijital kütüphane, 1729'dan 1928'e kadar uzanan geniş bir zaman diliminde basılmış Osmanlıca ve Türkçe kaynaklara odaklanmakta.


Platformun temel amacı, tarih, edebiyat, dilbilim ve sosyal bilimler alanlarında çalışan araştırmacıların, Osmanlı dönemi kaynaklarına kolay ve hızlı erişimini sağlamaktır. Geleneksel kütüphane araştırmalarında karşılaşılan zorlukların üstesinden gelerek, araştırmacılara zamandan tasarruf etme ve daha geniş bir kaynak yelpazesine erişme imkanı sunar. Bu, özellikle Osmanlı dönemi gazete, dergi, kitap ve belgelerinin içeriğine, günümüz Türkçesiyle arama yaparak ulaşmayı mümkün kılmakta.


Wikilala'nın sağladığı başlıca avantajlardan biri, gelişmiş arama motoru ve kullanıcı dostu arayüzüdür. Bu özellikler, araştırmacıların belirli konulara, tarih aralıklarına veya spesifik metinlere hızla ulaşmalarına yardımcı olur. Ayrıca, Osmanlı dönemi metinlerini Latin alfabesine dönüştürme çabası, bu eserlerin daha geniş bir kitle tarafından anlaşılabilir olmasını sağlamakta.


Wikilala, kültürel mirasın korunması ve dijitalleştirme yoluyla geniş kitlelere ulaşmasında önemli bir rol oynamaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nun zengin tarihini, sosyal yapısını ve kültürel çeşitliliğini yansıtan bu kaynaklar, tarihsel bilgi ve anlayışın genişletilmesine katkıda bulunur. Akademisyenler, öğrenciler ve tarih meraklıları için bu platform, Osmanlı tarihini derinlemesine incelemek için paha biçilmez bir kaynak olarak karşımıza çıkıyor.


Wikilala'nın akademik araştırmalara sağladığı katkılar, sadece bilimsel toplulukla sınırlı kalmayıp, genel kamuoyunun da Osmanlı İmparatorluğu hakkında daha fazla bilgi edinmesine olanak da tanıyor. Bu sayede, geçmişin daha kapsamlı ve objektif bir şekilde anlaşılması mümkün olmaktadır. Wikilala, bu özellikleriyle, akademik ve kültürel araştırmalarda dijital teknolojinin nasıl etkili bir şekilde kullanılabileceğinin parlak bir örneğini teşkil ediyor.


Gelin bu kullanıcı dostu aracı adım adım inceleyelim!

Wikilala, Osmanlıca metinlere dijital erişim sağlayan bir platformdur ve kullanımı oldukça kolaydır. Aşağıda Wikilala'nın nasıl kullanılacağına dair adımlar bulunmaktadır:


Wikilala'ya Erişim: İlk adım, Wikilala platformuna erişim sağlamaktır. Tarayıcınızın adres çubuğuna "www.wikilala.com" yazarak ya da arama motorlarında "Wikilala" kelimesini aratarak platforma ulaşabilirsiniz.

Hatırlatma! Wikilala'nın arama özelliği abonelik lisans modeli ile ücretli olarak sunulan bir hizmettir. Bağlı bulunduğunuz kurumun Wikilala aboneliğini kontrol etmek için "Abone Kurumlar" sayfasına göz atabilirsiniz. Eğer kurumunuza ait abonelik mevcut ise, erişim için gerekli teknik adımları öğrenmek için "Yardım" sayfasını ziyaret etmeniz gerekmektedir. Bu şekilde, platformun sunduğu kaynaklara tam erişim sağlayabilirsiniz.

1. Adım:


Örneğin “Sakarya” kelimesini Wikilala üzerinden taratalım. Sakarya kelimesini arattık ve 6.500 sonuca ulaştık. Herhangi bir kelime aranmak istendiğinde o kelimenin hangi tarihli hangi gazetenin hangi bölümünde olduğu görseldeki gibi gösterilmektedir. Sistem aranan kelimenin yerini hızlıca bularak belgenin hangi sayfasında, hangi satırında olduğuna kadar işaretler.



2. Adım:


Arama motorunun sağ köşesinde bulunan ibareye tıklayarak Osmanlıca klavyeye ulaşabilir, istenen kelime Osmanlıca formatıyla da araştırılabilir. Osmanlıca formattaki kelimelerin tespiti, harf değişkenliği dolayısıyla daha zordur. Sistem, dönemine göre istenen kelimelerin nasıl yazıldığına kadar sonuçları listeler. Örneğin en eski geçen “Sakarya” kelimesi ya da en yeni kelime formatına kadar aratılabilir. Bu şekilde sistem içerisinde kelimelerin kullanım tarihlerine ulaşılabilmektedir.


3. Adım


Arama sonuçlarının sağ kısmında gösterilen filtreleme özelliği ile basım yılları daraltılabilmekte, aynı zamanda arama tipi istenilen şekliyle seçilebilmektedir.


4. Adım


Sistemde taratılan dökümanın her sayfası yaklaşık 10MB ve görüntü kalitesi yüksektir. Seçilen belge üzerinde aratılan kelimelerin nerelerde geçtiği görseldeki gibi gösterilir. Sol tarafta belirtilen sonuçlar arasında gezilebilir ya da ilgili belge içerisinde tekrar bir arama yapılabilir. Tam metin araması özelliği sayesinde belge içerisinde herhangi bir kelime de aratılabilir.



5. Adım:

Birden fazla kelime arattığınız zaman başına ve sonuna tırnak işareti (“ ”) koymak gereklidir. Mehmet Akif kelimesini tırnak içine alarak taratalım. Eğer arama motorunda istenen kelimenin başı ve sonuna tırnak konulmazsa birinci kelime belgenin başka bir sayfasında, ikinci kelime başka bir sayfasında olabilir. Aradığımız birleşik kelimenin birisi üst satırda, diğeri alt satırda bulunması gibi bir durum oluştuğunda sistem bunu asimetrik şekilde belirtir.



6. Adım:


Belgenin daha rahat okunabilmesi ya da netliği için ayarlar kısmından belgenin parlaklık ayarı, tonlaması gibi özellikleri seçebilir, istenilen formata ayarlanabilir. İndirilebilir dosyalar bölümünden belgeyi bilgisayarınıza tam metin olarak indirebilir, paylaş kısmından arkadaşlarınız ile paylaşabilirsiniz!



Sözlükler Veritabanı: Kelime.com


Kelime.com, Türkçe dilinin zengin kelime hazinesini ve dilbilgisini keşfetmek isteyenler için vazgeçilmez bir kaynak ve sözlük platformudur. Bu platformun kullanıcılarına sunmuş olduğu önemli özellikler şunlardır:

  • Kapsamlı Sözlük: Kelime.com, Türkçe'nin geniş kelime hazinesini içeren kapsamlı bir sözlüğe sahiptir. Kullanıcılar, herhangi bir kelimenin anlamını, kökenini, kullanımını ve örnek cümleleri kolayca bulabilirler.

  • Kelime Kökenleri: Platform, kelimelerin kökenlerini ve etimolojilerini açıklar. Kelimenin hangi dil veya kökenden geldiğini ve nasıl evrildiğini anlamak dilbilim çalışmaları için önemlidir.

  • Örnek Cümleler: Kelime.com, her kelime için örnek cümleler sunar. Bu, kelimenin nasıl kullanıldığını anlamak ve dilbilgisini öğrenmek için faydalıdır.

  • Sıkça Yanlış Yazılanlar: Platform, sıkça yapılan yazım hataları veya yanlış kullanılan kelimeler hakkında bilgi verir. Bu, yazım ve dilbilgisi konularındaki hataları düzeltmeye yardımcı olur.

  • Kelime Oyunları: Kelime.com, kullanıcıların dil becerilerini eğlenceli kelime oyunları ile geliştirmelerine olanak tanır. Bu, kelime dağarcığını artırmak ve dilbilgisini pekiştirmek isteyenler için idealdir.

  • Kelime Eğitimi: Platform, dilbilgisi kuralları, kelime dağarcığı geliştirme ipuçları ve dil öğrenme kaynakları sunar. Kullanıcılar dil bilgilerini ve kelime bilgilerini sürekli olarak geliştirebilirler.

  • Ücretsiz ve Kullanıcı Dostu: Kelime.com, temel hizmetleri ücretsiz sunar ve kullanıcı dostu bir arayüze sahiptir. Kullanıcılar kolayca istedikleri bilgilere ulaşabilirler.

Divanu Lügatit- Türk’ten günümüze kadar var olan 3500 ila 4000 arası sözlük bulunmaktadır. Arapça- Türkçe, Farsça-Türkçe ya da Türkçe-Türkçe sözlük çalışmaları bu veritabanı içerisinde yer almaktadır. Herhangi bir kelime Kelime.com’un sisteminde aratıldığında, kelimenin madde başında mı yoksa kelime anlamında mı olduğu hızlıca sonuç ekranında gösterilir.



1.Adım:

Arama motoruna tıkladığınızda karşınıza otomatik olarak bir Osmanlıca klavye getirilir. Örnek olarak “Kalem” kelimesini Kelime.com üzerinden taratalım.

2. Adım:

Kalem kelimesini aratıldığında kelimenin yanında kelime kökeni de belirtilir. Tüm sonuçlar seçildiğinde tüm sözlüklerde geçen kalem kelimesinin anlamlarını listeler.


3. Adım:


“Kalem” kelimesi üst kısımda sistemin sunduğu renkli seçenekler ile istenilen dilde de araştırılabilir. Kelime.com’un sonuç ekranında sunduğu göstergeler ile aradığımız kelimenin bulunduğu deyimlere, tamlamalara da ulaşılabilmektedir. Aynı zamanda “Filtreleme” özelliği seçilerek dillere göre arama daraltılabiliyor.


Dil, yaşayan ve gelişen bir araç olmasından ötürü zaman içerisinde çoğu değişikliklere maruz kalmaktadır. Her kelime, zamanın getirdiği çeşitli etkileşimle değişebilir ya da yeni anlamlar kazanabilir. Kalem kelimesini de aratıldığında kelimenin birden fazla anlamının bulunduğu görülmektedir. Veri tabanı, her anlamı işleyerek sonuç ekranına aktarır. Bir Osmanlıca kelime olarak da  “Muaccel” kelimesini Kelime.com üzerinden aratalım.



4. Adım:  

Özellikle Osmanlıca bir metin ile çalışılması halinde Kelime.com’un çözümleyici ekranındaki özelliklerle kolayca istenen sonuçlara ulaşabilir! Bu özelliklerden bahsedelim.

 Aramak istenen Osmanlıca bir kelimede okunamayan bir harf ile karşılaşıldığı zaman bu harfi temsil edecek olan “?” ibaresi ile olası kelimeler bulunabilir. Örnek olarak aratacağımız “Muaccel” kelimesindeki “ع“ harfi okunamasın. 



5. Adım:

Sistem bilinmeyen harfin ne olabileceğini anlamları ile sunar. Kelimenin metin içerisindeki geçişine göre sonuç ekranındaki kelimelerin anlamlarına bakarak tespit edilebilir.




6. Adım:

Eğer bir kelimede birden fazla harfin okunamaması durumu oluşursa “*” ibaresi kullanılarak işaretlenir. Bu şekilde birden fazla harfi temsil eden bu ibare, olası kelimelerin sonuç ekranına aktarılmasını sağlar.



7. Adım:

Birleşik kelimelerde de harflerin şapkalı mı, kesme işareti bulunuyor mu bilinmiyorsa sistem bu kelimelerin de farklı  yazılış formatlarını anlamlarını vererek sunar.




Çevrimiçi Osmanlıca Eğitim Platformu: E-Osmanlıca


Temel seviyeden dil öğrenme programlarına benzer bir formata sahip bu veri tabanı, eğitime harflerden başlayarak bir ders ağacı metoduyla tüm dersleri çift aşamalı halde sunar.  


Bu sistem için kişisel bir oturum oluşturulması zorunludur. Abonelik sağlayan kurumların internet ağı ya da sizlere tahsis ettiği e-posta adresi kullanılarak oturum açıldığında herhangi bir ücret ödemeksizin E-Osmanlıca veri tabanının eğitimlerinden faydalanabilirsiniz. Kurum dışı bir bağlantı sağlanıyorsa cüzi bir miktar ile 11. dersten itibaren abonelik satın alınması gerekmektedir.




1.Adım:

Eğitim, Osmanlıca harflerin öğretilmesi ile başlar. Eğer harflere aşinalık sağlanmışsa temel bir teste tabi tutularak 21. Derse aktarılır. Her dersin sonunda değerlendirme testlerinin başarıyla çözülmesi ile diğer derslerin kilidi açılır. Ana ekranda gelinen seviye görülebilir, arkadaşlarınız ile paylaşarak davette bulunabilirsiniz!


2. Adım:

Her bir dersin içerisinde 3 ayrı beceri bulunmaktadır. Birinci beceride kitabi bilgiye (konu anlatımı) ulaşılır. İkinci beceride öğrenciye dil bilgisi kuralları öğretilerek üçüncü beceride ise bunlar test edilir. Sistem aynı zamanda ders ağacının sağ kısmında bir sözlük sunar. “Osmanlıca Kamus” özelliği ile bilinmeyen kelimelerin anlamlarına erişim sağlanabilir.



3. Adım:

Her bir dersin içerisinde konu ile bağlantılı bir anlatım bulunur. “Gözden Geçir” kısmına tıklanıldığında sistem kısa bir sınava tabi tutarak her ders sonunda değerlendirmeyi yapar.



4. Adım:

Dersin içeriğine çalışılırken sistem, konunun öğrenen tarafından tamamıyla anlaşılabilmesi için 15 saniye verir. Süre dolduktan sonra diğer sayfaya geçiş sağlanabilir.



5.Adım:

Oyunlaştırma sistemi ile öğretmeyi hedefleyen E-Osmanlıca veri tabanı, konu anlatımı tamamlandıktan hemen sonra süre kısıtlaması olmadan bir değerlendirme testi oluşturur. Her bir doğru cevap ile “Devam Et” butonu aktifleşerek yeni soruya geçilebilir.



6. Adım:

Her bir yanlış cevap için öğrencilerin 3 hakkı vardır. Eğer test aşamasında verilen haklar tamamıyla kullanılırsa sistem, konu tekrarı yapılmasını ister. Bu sebeple öğrenciyi ilgili dersin en başına yeniden atar. Bu şekilde tekrardan konu özelinde çalışılıp bilginin doğru şekilde pekiştirilmesi sağlanır.



7. Adım:

Temel seviyeden orta seviyeye kadar Osmanlıcayı öğreten bu veri tabanı, 79 dersin sonunda bir katılım belgesi sunar. Derslerin bitiminde öğrenci Osmanlıca matbu metinleri okuyabilecek seviyeye ulaştırılır.



Sonuç


Hiperkitap, Wikilala, Kelime.com ve E-Osmanlıca veri tabanları, özellikle sosyal bilimler alanında çalışan ve çalışmaya gönüllü olanlar için içeriğindeki birçok özelliği ile kurtarıcı bir araç olarak görev alıyor. Hiperkitap, sizleri 4000’den fazla belge ve kitaba ulaştırırken netice olarak Wikilala, geçmiş süreli yayınları yüksek görüntü kalitesi ile sizlere sunmaktadır. İstenilen belgeler incelenirken Kelime.com’un geniş arayüzü ile bilinmeyen tüm kelimeler, farklı formatları ile ulaşılabilir hale gelirken, E-Osmanlıca, sizleri Osmanlıca eğitimine farklı metotlarla teşvik ediyor.  Birçok üniversitenin aboneliğini aldığı bu veri tabanları ile ücretsiz bir şekilde çalışmalar sağlanabilmektedir. OSAR Blog tarafından sunulan bu rapor ile tüm veri tabanlarının kullanımı, ilgililerin istifadesine sunulmuştur.


Ayşegül Duyar

Sakarya Üniversitesi Tarih Bölümü

Lisans öğrencisi



98 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Commentaires


bottom of page