top of page

Seminer Raporu: Seyyah’ın Dünyasından Günümüze Yansıyanlar Evliya Çelebi Araştırmaları

Blog Yazısı: Nihat Efe Dokumacı


Sakarya Üniversitesi bünyesinde akademik faaliyetlerini sürdürmekte olan Osmanlı Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, “OSAMER Konuşmaları” serisinin beşincisini 18 Mart Cumartesi günü saat 20.00 da çevrimiçi olarak Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim üyesi ve Evliya Çelebi Araştırmaları Merkezi Müdür Yardımcısı Doç. Dr. İlhami Danış’ı konuk ederek gerçekleşti. Danış, ilk kez bu seminer vesilesiyle Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Evliya Çelebi Araştırma Merkezi tarafından geçtiğimiz aylarda tamamlanan ve koordinatörlük görevini üstlendiği İstanbul’un Seyyahı, Seyyah’ın İstanbul’uadlı proje çıktılarının bir kısmını paylaştı.


İlhami Danış, sunumuna öncelikle Evliya Çelebi Araştırma Merkezi'nin çalışmaları ve etkinlikleri hakkında bilgi vererek başladı. Sayın Danış, Evliya Çelebi’nin biyografisine kısaca değindikten sonra tamamladıkları proje bağlamında Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nin İstanbul cildinin (1. Cilt) büyük önemi olduğunu vurguladı.

"İlk cilt detaylı bir şekilde İstanbul'u odağa almakla birlikte, Seyahatnamenin farklı ciltlerinde de İstanbul ile ilgili anekdotlar mevcut."

Proje kapsamında, seyahatnamenin tüm ciltlerdeki İstanbul’a dair bilgiler derlenerek 800’ü aşkın mekan tespiti yapıldı. Bu mekanlardan 80'inin prototipi kitaplaştırılarak okuyucularla buluştu. Bunun yanı sıra proje kapsamında tespit edilen veriler dijital metotlarla zenginleştirildi.

“İstanbul’un Seyyahı olarak Evliya Çelebi’yi tanımladık, ilhamımız O. İstanbul’u en iyi anlatan seyyah Evliya Çelebi'dir”.

Projenin Genel Çerçevesi

İlk aşamada projenin genel portresinden bahseden Danış, “Gençlerin İstanbul ile Buluşması” teması üzerinde yoğunlaştıklarını ifade etti. Bu bağlamda Evliya Çelebi’nin İstanbul’u üzerine projeyi kaleme aldıklarını belirterek yapmış oldukları projenin kısa ismini “Seyyah” uzun ismi ise “İstanbul’un Seyyahı, Seyyahın İstanbul’u” olarak açıkladı.


Projenin İki Farklı Boyutu: Sosyal Sorumluluk ve Akademi

Projenin iki farklı boyutu olduğunu vurgulayan Danış, ilk boyutunu “sosyal sorumluluk projesi” kapsamında değerlendirerek kendisinin de uzun yıllar yaşadığı İstanbul’un tarihi ve kültürünü daha geniş kitlelere yaymanın gerekliliğini vurgulamıştır. Projenin ikinci boyutunda ise akademik tabanlı çıktıların yer alacağını belirterek ilk prototiplerini yaptıklarını ve kısa bir süre içerisinde bu çıktıların daha geniş kitleler ile paylaşılacağını ifade etmiştir.

“Arzu ettik ki İstanbullular, gençler ve üniversite öğrencileri birer seyyah olarak İstanbul’u gezsinler. Kendi İstanbullarını kaleme alsınlar; bunu bir kısa film ya da animasyon film ile resmetsinler aktarsınlar.”

İlhami Danış, projeyi şekillendirdikten sonra Üsküdar bölgesindeki 120 lise ve üniversite öğrencisiyle Evliya Çelebi ve seyahatnameler hakkında bilgilendirici konuşmalar gerçekleştirdiklerini, konu hakkında gerekli ön bilgilerin aktarılmasıyla Evliya Çelebi Seyahatnamesi özelinde İstanbul’da gezi rotaları oluşturduklarını ifade etmiştir. Bu sayede 17. yüzyıl ve 21. yüzyıl İstanbul’unu mukayeseli bir şekilde gözlemleme fırsatı bulurlarken tarihsel süreç içerisinde İstanbul’un dönüşümüne şahitlik etmişlerdir.


Evliya Çelebi'nin İstanbul Rotası Dijital Haritası'na ulaşmak için tıklayınız.


Proje kapsamında öğrencilerle Suriçi, Haliç, Üsküdar, Galata, Tersane, Eyüp Sultan, Atik Valide ve Mihrimah Sultan gibi yerleri gezerek panoramik şekilde 21. yüzyıl İstanbul’una yönelik deneyimler pekiştirilmiştir. Öğrencilerin bu gezide edindikleri tecrübeler ve veriler ışığında projenin bir çıktısı olarak seyahatname tarzı metinler kaleme aldıklarını söyleyen Danış, bu birikimi kısa film ve animasyon olarak görselleştirdiklerini aktardı.


Projenin ikinci boyutu olan akademik çalışmalar faslında ise ekip çalışmasının önemine değinen İlhami Danış, proje ekibiyle birlikte Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde İstanbul ile ilgili tüm verileri detaylıca araştırdıklarını dile getirmiştir. Proje ekibinin sürdürdüğü çalışmalar neticesinde İstanbul özelinde adeta yeni bir Evliya Çelebi Seyahatnamesi oluşturacaklarını ve bu çalışmanın literatüre önemli katkılar sunacağını belirtmiştir. Proje kapsamında bu çalışmanın ilk prototipinin “Evliya Çelebi İzinde İstanbul Rotaları” başlığıyla basıldığını anlatan İlhami Danış, söz konusu prototipin 80 mekândan oluştuğunun altını çizerek bu mekanlardan oluşturulan dijital haritaları sunum esnasında katılımcılara sunmuştur. Projenin en somut çıktılarından biri olan bu eserin hedef kitlesinin Evliya Çelebi İstanbul’una merak duyan okuyucular olduğunu belirtmiştir.


Projenin Geleceğe Yönelik Çıktıları


Bir yıl içerisinde tespit ettikleri 800’ü aşkın mekânı ArcGIS ve MapHub gibi platformlar aracılığıyla dijitalleştireceklerini ve çalışmalarını başta İngilizce ile Arapça olmak üzere farklı dillere çevireceklerini söyleyen Danış, ilerleyen süreçlerde bir platform kurarak Evliya Çelebi’nin İstanbul rotasını dijital erişime açacaklarını belirtti. Gerçekleştirmeyi planladıkları bu faaliyetlerin projenin en önemli çıktıları olduğu açık.


Seminerin ardından Evliya Çelebi Araştırmaları: 1. Uluslararası Evliya Çelebi Sempozyumu


Proje hakkında kıymetli bilgileri dinlediğimiz seminer sonrasında Evliya Çelebi Çalışmaları Merkezi, Türk Dil Kurumu ve Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi iş birliğiyle seyahat ve Evliya Çelebi Seyahatnâmesi üzerine uluslararası katılımlı sempozyum serisine başladı. Bu serinin ilk sempozyumu 5-7 Ekim 2023 tarihleri arasında "Seyahat Tarihi ve Kültürü" başlığıyla gerçekleşti. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi'nin ev sahipliğinde İstanbul'da düzenlenen sempozyumda 110 katılımcı ve 96 bildiri yer aldı. Üç gün süren ve alanın uzman akademisyenlerinin de katılımıyla yoğun ilgiliyle karşılanan sempozyumda seyahat tarihine ve seyahat kültürüne odaklanmak; dünya tarihine yön veren seyyahlara ve metinlerine disiplinler arası bir perspektif sunmak amaçladı.

Sempozyum, Onur Konuğu Prof. Dr. Robert Dankoff'un "Travel is hell ( Sefer Sakar) and Other Metaphors Relating to Travel in the Seyahatname" başlıklı açılış konuşmasıyla başladı.


Sempozyum seyahat tarihi ve seyahat kültürüne, özelde ise seyahat tarihi ve kültürü açısından Evliya Çelebi ve Evliya Çelebi Seyahatnâmesi üzerinde yoğunlaştı. Böylece sempozyum Evliya Çelebi'nin hayatı, çalışmaları ve Seyahatnâmesi üzerine sunumlar, panel tartışmaları ve akademik çalışmalarla dolu bir etkinlik oldu.


Seyahat tarihine ilgi duyanlar, tarih ve kültür meraklıları için büyük bir fırsat sunan bu sempozyum, seyahatin dünya üzerindeki etkilerini ve Evliya Çelebi'nin mirasını daha iyi anlamak için önemli bir platform sağladı.


Heyecanla takip ettiğimiz bu sempozyum kanaatimizce seyahat tarihine ve kültürüne duyulan ilgiyi ve bu alandaki araştırmaları teşvik etme amacıyla önemli bir adım olarak değerlendirilmelidir. Aynı zamanda sempozyumun seyahat severler, tarihçiler ve araştırmacılar başta olmak üzere 7'den 70'e herkesin bu önemli konuları daha iyi anlamalarına ve takip etmelerine fırsat sunduğunu vurgulamak gerekli.


Yeni neşir için geri sayım başladı!


Bu vesileyle müjdeli bir haberi de okuyucularımızla paylaşmak isteriz. Evliya Çelebi Seyahatnamesi. Ketebe Yayınları ve Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Evliya Çelebi Çalışmaları Merkezi'nin işbirliği ile , özgün bir edisyonla tekrar yayınlanacak! Yeni neşrin aslına sadık kalarak transkribe edilecek ve günümüz Türkçesi'ne aktarılacak.


Blog yazımızın son kısmına geldiğimiz bu satırlarda projenin tüm çıktılarının ilerleyen süreçlerde erişime açılacağın da paylaşalım. Katkılarından ve katılımlarında dolayı İlhami Danış'a teşekkürlerimizi sunuyoruz.


Proje hakkında detaylı bilgi için tıklayınız


Doç. Dr. İlhami Danış Kimdir?


Lisans eğitimini Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü'nde başlayıp İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünde tamamladı. Yüksek lisansını Prof. Dr. İdris Bostan danışmanlığında "1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması" tezi ile, doktora eğitimini ise Prof. Dr. Mahmut Ak danışmanlığında "Evzahu'l-mesâlik ilâ ma'rifeti'l-büldân ve'l-memâlik (Esâmî-i büldân) Metin ve Değerlendirme" tezi ile İstanbul Üniversitesi'nde tamamladı. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi olarak akademik çalışmalarına devam etmekte olup, Fatih Sultan Mehmet ve Dönemi Araştırma Merkezi ile Uzaktan Eğitim Merkezi Müdürlüğünü, Evliya Çelebi Çalışmaları Merkezi Müdür Yardımcılığı görevlerini yürütmektedir. Osmanlı coğrafyası, Osmanlı coğrafyacılığı, şehir tarihi, Akdeniz dünyası ve Osmanlı denizciliği akademik çalışma alanlarıdır. 2013 yılında İstanbul Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen "Vakıf Kültür Varlıkları Restorasyon ve Konservasyon Laboratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi Projesi"nde Proje Eş Koordinatörü olarak yer aldı. Zeytinburnu Belediyesi tarafından desteklenen "İslam Mecmuası (Transkripsiyon ve Değerlendirme) Projesi"nin Proje Yürütücülüğünü yaptı. II. Meşrutiyet dönemi süreli yayınlarından olan ve dönemin önemli fikir adamlarının makaleleri ile yer aldığı Mecmua, 3 cilt olarak 2019 yılında Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları tarafından neşredildi. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) tarafından "Türk - İslam Bilim Kültür Mirası Projesi" kapsamında desteklenen, Sipahizade Mehmed'in "Evzahu'l-mesâlik ilâ ma'rifeti'l-büldân ve'l-memâlik" adlı eseri üzerine yaptığı çalışma 2019 yılında yayımlandı .


91 görüntüleme0 yorum

Son Yazılar

Hepsini Gör

Comments


bottom of page